Ne Bilmeliyim?
Bal üretiminde sahtecilik yaygın olarak görülür.
Sahtecilik yöntemleri arasında bala şeker ve şeker şurubu eklemek, farklı kalitede balları karıştırmak ve bal arılarını yüksek miktarda şeker ile beslemek yer alır.
Balda sahtecilik sadece bilimsel analiz yöntemleri ile tespit edilebilir. Bu yöntemlere ince tabaka kromatografisi, gaz kromatografi, manyetik rezonans spektroskopi, karbon izotop oranı analizi ve enzimatik yöntemler örnek verilebilir.
Evde uygulanması tavsiye edilen yöntemlerinin bilimsel bir dayanağı yoktur.
Neden Önemli?
Bal üretiminin maliyeti, tatlılık verme amacıyla kullanılan diğer ürünlerin üretim maliyetine göre daha yüksektir. Bu nedenle bal, ekonomik kazanç sağlamak için sahteciliğin sıklıkla görüldüğü bir üründür.
Kural Ne? Bilim Ne Diyor?
Balda hileyi tespit etmek için çok çeşitli laboratuvar teknikleri geliştirilmiştir. Bazen klasik laboratuvar teknikleri bile sahte balı ayırt etmede yetersiz kalabilir.
Balda sahteciliğin tespit edilmesi için kullanılan yöntemlere ince tabaka kromatografisi, gaz kromatografi, manyetik rezonans spektroskopi, karbon izotop oranı analizi ve enzimatik yöntemler örnek verilebilir.
İnce tabaka kromatografisi, gerçek balda doğal olarak bulunmayan yabancı maddelerin tespit edildiği kolay bir tekniktir. Gaz kromatografisi yöntemi ise balda bulunan uçucu ve yarı uçucu aroma bileşenlerinin tespit edilmesiyle bala eklenen şekerin incelenmesine dayanır. Karbon izotop oranı analizi, arıların bal yaparken kullandığı nektar ve şeker pancarının C3 bitki grubunda iken, mısır ve şeker kamışı bitkilerinin C4 grubuna ait olması farklılığına dayanarak balda şeker şurubu kullanımının belirlendiği bir yöntemdir.
Nasıl İşliyor?
Balda sahtecilik doğrudan ve dolaylı hileler olmak üzere ikiye ayrılır.
Doğrudan hileler; genellikle, bala sakkaroz şurubu eklenmesi ile gerçekleştirilir. Sakkaroz şurubunun kaynağı ise şeker pancarı, yüksek fruktozlu mısır şurubu, nişasta ve diğer endüstriyel şeker şurupları olabilmektedir.
Dolaylı hileler ise bal arılarının aşırı miktarda şeker ile beslenmesi ile bu şekerin arıların sindirim sisteminde gerçekleşen süreç sırasında bala geçmesi şeklinde gerçekleştirilmektedir.
Balda yaygın olarak karşılaşılan sahtecilik türleri; ballara farklı şeker ve şeker şurupları eklenmesi, düşük kaliteli ballarla karıştırılması ve daha fazla bal elde etmek için bal arılarının aşırı beslenmesi olarak özetlenebilir.
Hangi Yanılgılar Var?
Balın gerçek olup olmadığı bir bardak suya damlatıldığında dağılması/dibe çökmesi veya içerisine batırılan kibritin yanıp/yanmaması gibi testlerle anlaşılamaz.
Sahte balı ayırt etmek için evde uygulanması tavsiye edilen yöntemlerinin bilimsel bir dayanağı olmamakla beraber bu testleri geçen balların uygunluğu ancak laboratuvar testleri ile kanıtlanabilir.
Neden Bu Bilgiyi Paylaşıyoruz?
Sahte bal hem tüketiciye, hem de gerçek bal üreticilerine zarar verir. Buna rağmen balda sahtecilik yöntemleri haksız kazanç sağlama uğruna her geçen gün daha fazla artmaktadır. Dolayısıyla tüketiciler satın aldıkları balın markasını iyi araştırmalı ve Tarım ve Orman Bakanlığına ait kayıt onay numarasını kontrol etmelidir. Direkt güneş ışığı altında depolanan balları satın almamalıdır.